Beste papier voor letterpress

Zo gedragen de papiersoorten waar ik vaak naar gevraagd word zich onder een letterpressplaat.

Bij de meeste druktechnieken ligt de inkt op het papier. Letterpress drukt hem erin. De plaat, een verhoogd reliëf van je ontwerp, wordt ingeïnkt en zo hard in het vel gedrukt dat er een indruk ontstaat, meestal tussen 0,2 en 0,6 mm diep. Het papier is hier dus niet alleen een oppervlak. Het is de helft van de druk.

Drie eigenschappen van het papier bepalen dus het resultaat: waar het van gemaakt is (hoe gelijkmatig het indrukt), hoe dik het is (hoe diep je kunt gaan voordat de achterkant je verraadt) en of het gecoat is (een coating werkt de plaat tegen). Zit dat goed, dan ligt de tekst in zachte kleine dalen die je met je duim voelt. Zit het fout, dan lijkt letterpress op vlakke druk die te veel kostte.

Katoenpapier (oude drukkers noemen het lompenpapier) is de maatstaf voor letterpress, en dat is geen snobisme. Katoenvezels zijn lang en soepel, waardoor het vel gelijkmatig onder de plaat indrukt en rond de rand van elke letter terugveert. Zo krijg je een diepe preeg met een zachte, gewelfde rand en zonder scheuren.

Houtpulppapier kan met letterpress worden bedrukt, maar de vezels zijn korter en stugger. De indruk is minder diep en de randen kunnen licht scheuren in plaats van plooien. Voor visitekaartjes kies ik altijd voor katoen. Voor een grote oplage van iets dat je eerder bekijkt dan vasthoudt, is een goed glad ongestreken vel een prima manier om te besparen.

De dikte bepaalt hoe diep we kunnen gaan voordat de indruk aan de achterkant zichtbaar wordt. Papier meten we in points (duizendsten van een inch); een creditcard is ongeveer 30pt.

Nog één ding over gewicht. Papierfabrieken verkopen zwaar katoen in de VS op basisgewicht ("110 lb cover", "220 lb double-thick cover") en in Europa op gsm. Geen van beide zegt direct iets over de dikte, want katoen is volumineus voor zijn gewicht. Vergelijk je papiersoorten, vraag dan naar de caliper (dikte) in points of millimeters. Dat getal voorspelt hoe diep de indruk wordt.

Dit is volgens mij het beste letterpresspapier per opdracht, op volgorde.

Voor visitekaartjes: standaard 48pt 100% katoen, 32pt is ook te bestellen. Dit is het vel achter onze letterpress visitekaartjes en meerdere van onze letterpress-cases. Dik genoeg voor een diepe indruk, zacht genoeg dat elke lijn een afgeronde schouder krijgt.

Voor twee papierkleuren, of tweezijdig drukken: duplex katoen. Twee vellen rug aan rug verlijmd, elk in één kleur, met een streep van de tweede kleur zichtbaar op elke rand. Zie duplex katoen letterpress.

Voor een merk dat op kleur draait: doorgekleurd papier zoals Colorplan. De kleur loopt helemaal door, dus de afdruk onthult meer van dezelfde kleur en oogt gegraveerd in plaats van gedrukt. Steviger dan katoen, en op de diepe kleuren zijn alleen donkere inkten zichtbaar. Zie letterpress op Colorplan.

Voor iets rustieks: zwaar kraft. Het neemt een goede indruk aan. Inkt drukt iets donkerder op bruin, dus we maken een kleurproef. Onze General Bakeshop kaarten zijn kastanjebruine letterpress en een blind korenpatroon op kraft.

Katoenpapier voor letterpress is er meestal in drie tinten wit met dezelfde textuur: een natuurwit dat iets warm aanvoelt (dat is gewoon de ruwe vezel), een bewerkt helder wit en een romiger ivoor. Het is een kwestie van gevoel, niet van kwaliteit.

Belangrijk om te weten: letterpressinkt is transparant, dus het papier kleurt hem mee. Blauw op ivoor wordt iets groener, rood op naturel wit wordt warmer. We stemmen je inkt af op het Pantone Uncoated-boek en maken een proef op de tint die je kiest, zodat je de verschuiving ziet voor de oplage.

Ja, met één regel: letterpress-inkt is doorschijnend. Donkere inkt op gekleurd papier of papier in een middentoon is goed leesbaar. Witte of lichte inkt op donker papier oogt krijtachtig, omdat het papier erdoorheen schijnt. Voor licht op donker gebruiken we daarom witte pigmentfolie, die op elk vel dekkend blijft.

Op zwart is een blinddruk (zonder inkt) heel ingetogen: je ziet hem alleen als het licht er schuin over valt. Prachtig voor een teken dat mensen ontdekken, maar de verkeerde keuze voor alles wat gelezen moet worden, zoals een telefoonnummer.

Op één vel verschijnt een diepe indruk aan de voorkant als een licht verhoogd spiegelbeeld aan de achterkant. Soms is dat charmant. Op een kaart met tekst aan beide zijden werkt het de achterkant tegen. Er zijn twee oplossingen: lichter drukken, of twee vellen verlijmen nadat elk is gedrukt (duplex), zodat elke zijde een eigen indruk krijgt en het spiegelbeeld in de lijmlaag verdwijnt. Voor diepe indrukken zonder doorschijnen gebruiken we 32pt duplex of zwaarder.

• Gestreken en glanzend papier. De coating is hard en glad: de plaat glijdt weg en de indruk is ondiep of scheurt.
• Gelamineerde en soft-touch kaarten. De folie is te stijf voor een zuivere indruk. Op soft-touch kies je voor tastbaarheid liever verhoogde UV of folie.
• Kunststof. Een indruk is niet mogelijk. Textuur op kunststof komt van verhoogde UV of folie.
• Metaal. Staal wordt geëtst, gegraveerd of met kleur gevuld, nooit met letterpress bedrukt.

Ben je verliefd op een van die materialen en wil je textuur, laat het ons weten. Dan stellen we de variant voor die erop werkt.

Letterpress combineert goed met drie dingen.

Folie, ernaast, nooit erop. Folie hecht niet op inkt, dus sparen we de inkt uit waar de folie komt en houden we 1 mm ruimte. Wil je de look van metaal dat in het papier is gedrukt, dan is dat foliedruk met blinddruk: folie en indruk worden in één keer door één stempel aangebracht, op onbedrukt papier.

Een blinddruk. Een merkteken geperst zonder inkt naast letterpress-typografie is een combinatie die ik vaak aanraad. De ene techniek draagt de informatie, de andere de sfeer.

Een geverfde rand. Elke dikte kan een gekleurde rand krijgen: op 16pt is het een haarlijn, op 32pt een duidelijke lijn, op 48pt een band. Stem je de rand af op je inkt, dan vormen voorkant, achterkant en rand één geheel.

Twee technieken op één zijde is meestal de juiste balans. Meer dan dat en de kaart gaat schreeuwen.